TÓM TẮT VỤ ÁN:
Vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Agribank Hoàng Mai – Tranh chấp hiệu lực hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất
1. Chủ thể và bối cảnh vụ án
Công ty TNHH Đầu tư và sản xuất Nam A (thành lập năm 2005), do Nguyễn Hoài N làm Giám đốc, hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh kho bãi, xăng dầu, khí hóa lỏng (LPG).
Ngày 10/4/2009, bà Vũ Thị D và con gái là chị Lương Thị Kim O ký Hợp đồng ủy quyền cho Nguyễn Hồng L1 được toàn quyền định đoạt (trong đó có thế chấp) căn nhà số 5 ngõ 332, phường Phố Huế, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. Mục đích thực tế của việc ủy quyền là đảm bảo cho khoản vay tiền phục vụ làm ăn.
Trên cơ sở hợp đồng ủy quyền, ngày 27/4/2009, Nguyễn Hồng L1 ký Hợp đồng thế chấp nhà đất nêu trên tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn – Chi nhánh Hoàng Mai (Agribank Hoàng Mai) để bảo đảm cho các khoản vay của Công ty Nam A.
2. Hành vi phạm tội và quá trình vay vốn
Từ năm 2008 đến 2010, Công ty Nam A liên tục thua lỗ. Để đủ điều kiện vay vốn ngân hàng, Nguyễn Hoài N đã chỉ đạo kế toán lập khống báo cáo tài chính, chỉnh sửa số liệu từ lỗ thành lãi; lập phương án kinh doanh và hóa đơn chứng từ giả thể hiện việc mua bán khí hóa lỏng với các công ty đối tác nhằm hợp thức hóa hồ sơ vay vốn.
Trên cơ sở hồ sơ gian dối, Agribank Hoàng Mai đã nhiều lần giải ngân cho Công ty Nam A với tổng số tiền hàng chục tỷ đồng. Trong đó, 03 lần giải ngân cuối năm 2011 với tổng số tiền 12 tỷ đồng được xác định là tiền vay trên cơ sở chứng từ khống, không có hoạt động mua bán hàng hóa thực tế. Số tiền này sau đó bị Nguyễn Hoài N chiếm đoạt và sử dụng vào mục đích cá nhân.
Đến thời điểm khởi tố vụ án, Công ty Nam A không còn khả năng trả nợ; dư nợ gốc hơn 10,5 tỷ đồng, tiền lãi hơn 9,4 tỷ đồng. Các tài sản khác của Công ty và cá nhân Nguyễn Hoài N đều đã thế chấp tại ngân hàng khác, không còn khả năng xử lý để thu hồi nợ.
3. Quá trình xét xử và các bản án
Tại Bản án hình sự sơ thẩm số 428/2017/HSST ngày 29/12/2017, TAND TP Hà Nội tuyên phạt Nguyễn Hoài N 19 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”; buộc bị cáo bồi thường cho Agribank Hoàng Mai số tiền còn nợ.
Vấn đề pháp lý trọng tâm phát sinh là hiệu lực của Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất giữa gia đình bà Vũ Thị D và Agribank Hoàng Mai thông qua người được ủy quyền Nguyễn Hồng L1.
Trong quá trình xét xử, vụ án nhiều lần bị hủy và xét xử lại do có vi phạm tố tụng. Tuy nhiên, các bản án sơ thẩm và phúc thẩm sau đó đều thống nhất xác định:
- Việc ủy quyền của bà D và chị O cho Nguyễn Hồng L1 là tự nguyện, có mục đích vay tiền rõ ràng
- Các đồng sở hữu tài sản đều biết và chấp nhận rủi ro của việc thế chấp
- Agribank Hoàng Mai là bên nhận thế chấp ngay tình, đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thẩm định và đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định pháp luật
4. Quyết định giám đốc thẩm
Ngày 19/5/2022, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm, đề nghị hủy bản án phúc thẩm để xét xử lại.
Tuy nhiên, tại Quyết định giám đốc thẩm, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao không chấp nhận kháng nghị, giữ nguyên bản án phúc thẩm, khẳng định:
- Hợp đồng ủy quyền và Hợp đồng thế chấp đều có hiệu lực pháp luật
- Việc gia đình bà D giao giấy chứng nhận và ủy quyền định đoạt tài sản là thể hiện ý chí tự nguyện
- Rủi ro phát sinh không làm vô hiệu giao dịch thế chấp đã được xác lập hợp pháp
5. Kết luận
Vụ án là điển hình về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong hoạt động tín dụng ngân hàng, đồng thời làm rõ nguyên tắc pháp lý quan trọng:
Người ủy quyền phải tự chịu rủi ro pháp lý khi đã tự nguyện giao quyền định đoạt tài sản; hợp đồng thế chấp được xác lập hợp pháp vẫn có hiệu lực, kể cả khi bên vay sử dụng vốn sai mục đích.
